Hydroxychloroquine: het wondermiddel dat niet werkt, of toch wel?

Voor maart van dit jaar had nog bijna niemand er ooit van gehoord, maar inmiddels is het nogal lastig uit te spreken medicijn alom bekend onder hen die zich ook maar enigszins met het coronavirus bezighoudt: Hydroxychloroquine (fonetisch: Hie-drok-sie-chloh-roh-kie-ne). Onze minister van volksgezondheid, Hugo de Jonge, moest er zelfs een nonchalante Engelse draai aan geven om het zonder stotteren uit te kunnen spreken.

We gaan even terug in de tijd. Toen de crisis haar intrede deed, verschillende landen in complete lockdown gingen en gesprekken ten aanzien van een vaccin de boventoon voerden, was daar ineens dr. Didier Raoult. Deze Franse microbioloog, gespecialiseerd in infectieziekten, claimde aan de hand van eigen onderzoek een combinatie protocol te hebben gevonden voor het virus. We zouden kunnen stoppen met de paniek, want Raoult claimde 100% genezing. Het betrof hier een geneesmiddel dat al meer dan 60 jaar voor andere ziektebeelden wordt voorgeschreven en minder bijwerkingen kent dan het ons aller bekende paracetamol. Daarbij is of was, het is inmiddels maar net hoe je het bekijkt, Raoult wereldwijd een van de meest gerenommeerde artsen in zijn vakgebied. 

Geweldig nieuws zou je zeggen, maar het enthousiasme was helaas van korte duur. Er ontstond namelijk enorme controverse omtrent het geneesmiddel en omtrent Raoult zelf. Met een bliksemsnelheid verschenen er verhalen en berichten die Raoult afgeschilderden als kwakzalver met bizarre claims en uitspraken. Niet lang daarna verdween Raoult naar de achtergrond en het enthousiasme aangaande zijn ontdekking ook. Echter bleef hydroxychloroquine (HCQ) in beeld, maar waarom?

Vergeefse hoop

Terwijl de media zich constant en gestructureerd negatief uitliet over HCQ als potentiële behandelmethode, werden over de gehele wereld onderzoeken gestart. In afwachting van deze onderzoeksresultaten nam minister de Jonge zelfs voorbarig de gelegenheid om het middel af te doen als kwakzalverij; op z’n minst eigenaardig, gezien het middel al decennialang met succes wordt toegepast en wordt beschouwd als zeer veilig. Het zou natuurlijk ook vrij pijnlijk zijn om toe te moeten geven dat een buitengewoon goedkoop medicijn vele malen effectiever is dan de vaccins waar onlangs je onlangs honderden miljoenen euro’s aan belastinggeld aan hebt besteed. 

De daadwerkelijke populariteit van HCQ volgde toen de Amerikaanse president Donald Trump ermee aan de haal ging in de media, iets waarvoor hij compleet door het slijk werd gehaald. “Trumps wondermiddel” was niet meer weg te denken uit de discussie over corona en niet lang daarna verschenen de eerste onderzoeksresultaten. Wat bleek? De resultaten wezen uit dat HCQ niet effectief zou zijn tegen het coronavirus, iets wat de vooringenomenheid van de media alleen maar bevestigde. Sterker nog, het middel zou levensgevaarlijk kunnen zijn. De hoop was vervlogen, het nieuwe normaal werd een feit en het wachten op een vaccin was de enige uitweg. 

De rol van big farma, artsen en specialisten

Medicijnen worden niet ontwikkeld zonder te kijken naar de potentiële financiële opbrengsten. Het is geen geheim dat de farmaceutische industrie een van de grootste geldmachines ter wereld is. Gek genoeg staat niet gezondheidswinst, maar financiële winst bovenaan de prioriteitenlijst.  

Kijken we naar HCQ, dan zien we dat alle patenten op het middel zijn verlopen en er dus geen enkele partij monopolie heeft. Met andere woorden, er valt niet bijster veel mee te verdienen. Al gauw werd een alternatief voorgesteld. Remdesivir zou soelaas moeten bieden, want het zou het ziekenhuisverblijf van patiënten met dagen kunnen verkorten. Fantastisch natuurlijk, maar waar gauw aan voorbij wordt gegaan is dat Remdesivir compleet gemonopoliseerd is en er daardoor bakken met geld aan kunnen worden verdiend. Zo kost een doosje van het middel enkele tientallen dollars om te produceren, maar gaat hetzelfde doosje vervolgens vervolgens voor duizenden dollars over de toonbank. Tel uit je winst. Zonder al te veel te verzeilen in speculatie is het niet vergezocht dat big farma ook in dit geval geen interesse heeft in een middel dat veel levens kan redden, maar financieel gezien amper wat oplevert. Winst is leidend. 

Ondanks alle kritiek op HCQ blijft er vasthoudendheid bestaan over de positieve werking van het middel; niet vanuit de mainstream media, maar voornamelijk vanuit alternatieve bronnen. De vraag rijst al gauw waarom. Dat de farmaceutische industrie vanuit winstoogmerk handelt mag duidelijk zijn, maar waar komt het vastberaden tegengeluid vanuit artsen vandaan? Waarom zetten artsen en specialisten hun reputatie op het spel voor een medicijn wat ogenschijnlijk niet zou werken en zelfs levensgevaarlijk zou zijn? Wie dieper in de geschiedenis van HCQ duikt leert dat er, sinds 1955, meer dan 100 miljoen dosissen zijn voorgeschreven en er tot op de dag van vandaag exact 0 sterfgevallen zijn gemeld.  Reumapatiënten krijgen dit middel nog altijd voorgeschreven in een dosis van tweemaal daags 1 tablet voor maanden lang. Nu zou een dosis van driemaal daags 1 tablet voor 4 dagen opeens levensgevaarlijk kunnen zijn? Waar gaat het hier mis?

Een correct protocol

Het volk dat zich positief uitlaat over de werking van HCQ wordt geridiculiseerd en gecensureerd. Dokter van eigen bodem, Rob Elens, is daar het leidend voorbeeld van. Elens heeft begin maart naar eigen zeggen 10 patiënten met succes behandeld middels het HCQ-protocol. Let wel, dit is exact het protocol dat werd gepresenteerd door de eerder genoemde Franse dokter Raoult; de toediening van:

  1. Hydroxychloroquine
  2. Zink
  3. Een antibioticum zoals azitromycine

HCQ is wat ze een zink-ionofoor noemen en het verhoogt het zinkgehalte in menselijke cel. Dit hoge zinkgehalte remt de reproductie van het virus. Daarbij verandert het de zuurgraad in de cel en voorkomt het aanhechting van het virus aan de cel. De combinatie van deze stoffen, wanneer vroeg in het ziekteverloop toegediend, vermindert de zogeheten viral load en voorkomt dat het ziektebeeld verergert. Het toegediende antibioticum dient een bacteriele infectie te bestrijden, gezien deze vaak gepaard gaat met pathologische infecties. De behandeling heeft dan wel de naam HCQ-protocol gekregen, maar de toediening van zink is hierin absoluut essentieel. Zonder zink heeft HCQ namelijk beperkte werking en dus niet de gewenste effectiviteit. Raoult was hier, tijdens het bekendmaken van zijn bevindingen, zeer stellig over.

Een ander cruciaal aspect van het HCQ-protocol is de timing ervan. Het voorschrijven van het protocol zou namelijk moeten gebeuren in de eerstelijnszorg. Zoals hierboven benoemd wordt de reproductie van het virus door het protocol geremd, wat ervoor zorgt dat het ziektebeeld niet verergert en er mogelijk voor zorgt dat de patiënt op de intensive care (IC) belandt of zelfs komt te overlijden. Het in een vroeg stadium voorschrijven van het protocol, door de huisarts, is derhalve noodzakelijk.

Wordt HCQ dan toch pas in het ziekenhuis voorgeschreven, dan heeft het nauwelijks tot geen positief effect, hetgeen logisch is. Een soortgelijk principe geldt voor de toediening van jodium ter ontsmetting van een wond. De toediening van jodium in een vroeg stadium voorkomt een infectie. Als vroegtijdige toediening uitblijft en de infectie ontstaat, dan is jodium simpelweg niet meer effectief. Hetzelfde principe gaat op voor HCQ; bij manifestatie van de ziekte en het ontwikkelen van ernstige complicaties heeft de remming van de virusreproductie geen zin meer. Het kwaad is al geschied. 

Terug naar dokter Elens en de 10 patiënten die hij met succes heeft behandeld. Een aantal dagen nadat hij zijn succes bekendmaakte ontving hij het verzoek onmiddellijk met de behandelingen te stoppen, waarbij werd vermeld dat hij het risico liep zijn licentie te verliezen. Als gevolg kreeg zijn reputatie het zwaar te verduren en kreeg hij amper podium om zichzelf te verdedigen. Zo werd hij het lachertje van de medische wereld. 

Nog meer tegengeluid

Raoult en Elens waren bij lange na niet de enige artsen die zich tot in den treure hebben ingezet voor het gebruik van HCQ. Wereldwijd zijn er duizenden artsen, specialisten en experts opgestaan die zich openlijk hebben uitgesproken voor het gebruik van het medicijn. 

Ik ben een expert in deze tak wetenschap en ik kan je vertellen dat de wetenschap geheel eenzijdig is.

Harvey Risch

Harvey Risch, professor epidemiologie aan de Yale University en een van de meest gerenommeerde kankeronderzoekers in de VS, zei in een interview:

Ik ben een expert in deze tak wetenschap en ik kan je vertellen dat de wetenschap geheel eenzijdig is. In feite is de wetenschap zo eenzijdig in het ondersteunen van dit resultaat, dat het sterker is dan al het andere dat ik ooit in mijn hele carrière heb bestudeerd, het bewijs in het voordeel van hydroxychloroquine bij de behandelde hoog-risicopatiënten is sterker dan ik ooit hebt gezien.

Harvey Risch

Het zijn vrij overtuigende woorden van iemand met dergelijk aanzien, maar ook zijn reputatie bleef niet onbesmet; collega’s deden al snel afstand van Risch en zijn uitspraken en betrouwbaarheid werden vrijwel direct in twijfel getrokken.

Dan professor Dolores Cahill van de University of Dublin. Deze immunoloog en microbioloog, tevens lid van het wetenschappelijk comité van de Europese Unie zei het volgende:

Het wetenschappelijk bewijs voor het gebruik van hydroxychloroquine, in combinatie met azitromycine en zink in de eerste lijn, is onomstotelijk en overweldigend

Prof. Dolores Cahill – University of dublin

Als gevolg werd Cahill verzocht om af te treden van haar positie binnen de Europese Unie, iets wat zij naar eigen zeggen heeft geweigerd:

Ze hebben mij gevraagd mijn ontslag in te dienen omdat ze mij niet kunnen ontslaan. Om iemand op grond van onwaarheden te kunnen ontslaan is bewijs nodig dat de gedane uitspraken niet waar zijn en dat hebben ze niet. Ze kunnen mij niet ontslaan omdat ik de waarheid spreek. Ze kunnen niet om het wetenschappelijke bewijs heen.

PROF. DOLORES CAHILL

Cahill krijgt, zoals de eerder genoemden de wind van voren en ook hier leidde dat tot serieuze reputatie- en imagoschade. 

Afgelopen zomer trad een groep Amerikaanse artsen naar voren in Washington D.C. om zich uit te spreken over de onmenselijkheid; dat er onnodig mensen sterven terwijl er een gedegen oplossing is. Tot deze groep behoren dr. Stella Immanuel en dr. Simone Gold, twee artsen die compleet door het slijk werden gehaald en waarvan Immanuel zelfs werd afgeschilderd als duivelaanbidder.

Helaas is bovenstaande nog maar het topje van de ijsberg, maar het schetst wel de demonisatie van HCQ en wat de gevolgen zijn als je je positief uitlaat over het middel. 

Overweldigend bewijs

Aan de voorkant blijven we horen dat HCQ niet werkt en potentieel levensgevaarlijk is, terwijl diepgaander onderzoek ook onomstotelijk positief resultaat levert. Waar komt deze enorme discrepantie dan vandaan?

Bekijk je de onderzoeken kritisch dan valt direct op dat de onderzoeken, die leiden tot een negatieve uitslag omtrent de effectiviteit van HCQ tegen het coronavirus, stuk voor stuk afwijken van de oorspronkelijke hypothese van Raoult; dat de combinatie van HCQ, azitromycine en zink in de eerstelijnszorg effectief is tegen het virus. Veel onderzoeken gebruiken alleen HCQ, andere onderzoeken laten zink weg, weer andere onderzoeken dienen de stoffen niet toe in de eerstelijnszorg en sommige onderzoeken dienen HCQ zelfs toe in toxische doseringen (tot wel zes keer de aanbevolen dosis), ga zo maar door. Het is derhalve geen wonder dat het medicijn aan de hand van deze onderzoeken als levensgevaarlijk wordt bestempeld. 

Ondertussen is het aantal studies dat bewijst dat HCQ een positieve werking heeft in strijd tegen het coronavirus groeiende. Data van 146 onafhankelijke studies toont aan dat HCQ, wanneer in een vroeg stadium voorgeschreven, in maar liefst 100%(!) van de gevallen werkt. In landen die, tegen het advies van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) in, toch aan de haal zijn gegaan met HCQ liggen de sterftecijfers relatief gezien significant lager; in sommige landen zelfs met een factor vijf ten opzichte van de hardst getroffen landen in Europa. Ook in Nederland verscheen recent een studie van 14 ziekenhuizen waaruit blijkt dat HCQ toch wel een positieve werking heeft als behandeling tegen het coronavirus.

En toch, door de aanhoudende berichtgeving vanuit de mainstream media en publicaties met onterecht negatieve conclusies, is het gros van de bevolking zich niet bewust van het bovengenoemde en wordt er nog altijd blind gestaard op een vaccin.  

Zoals dr. Rob Elens aanhaalde lijkt het wel alsof we niet mogen helen van het coronavirus

Ondertussen sterven er nog dagelijks mensen aan het virus, lijdt de economie op ongekende wijze en verkeren we nog altijd in de anderhalve-meter-samenleving.

Bijdrage: Rico Engelbarts


Aanvullende bronnen:

HCQ de Jonge: Kwakzalverij 

Dr D. Raoult

https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/populistische-arts-met-een-achterban-verkondigt-het-hydroxychloroquine-evangelie-vanuit-marseille~b932b25c/

https://forbetterscience.com/2020/04/22/chloroquine-witchdoctor-didier-raoult-barking-mad-and-dangerous/

Dr. R. Elens

Dr. Harvy Risch

https://yaledailynews.com/blog/2020/08/16/ysph-professor-criticized-for-promoting-unproven-drug-to-treat-covid-19/